مدیریت جهاد کشاورزی زنجان

معرفی و سیمای کشاورزی شهرستان خرمدره

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

نام خرم دره برگرفته از موقعیت طبیعی این منطقه است و چون روستای خرم دره در دره ای خوش آب و هوا و خرم واقع شده بود، به این نام معروف شده است. چنان که از آثار و نوشته های مورخین، جغرافی دانان و سفرنامه نویسان بر می آید ، منطقه خرم دره به واسطه وجود ابهر رود در طول حیات خود همواره منطقه ای آباد و سرسبز بوده است. به نوشته حمداله مستوفی كه در قرن هشتم قمری مدتی متصدی مالیاتی ابهر و زنجان بوده است.

در سفرنامه سیف ‌الدوله (دوران قاجار) درباره خرم دره آمده شده است "خرم دره ده با صفای معتبری است. باغات و زراعت زیاد دارند. آبش بسیار، در كنار رودخانه‌ای واقع است. حمام و مسجد خوبی دارد. مردمش ترک زبان هستند و بعضی بار اندازها به جهت كاروانسرا ساخته‌اند. مهم ترین علت وجودی شهر خرم دره ، جریان ابهر رود در طول شهر است که دلیل اصلی وجود باغ ها و زمین های کشاورزی و چهره سبز و خرم این منطقه به حساب می آید. روستای خرم دره در گذشته شامل محله‌های لشگری، چاله محله و محله حصاری بوده و پس از آن محله‌های نوكر زک (قنات نو)، حاج ملاعلی، ناوک و گونه ‌زار، سلطان آباد، تازه كند و شهرک قدس به آن اضافه شده است و به این ترتیب شهر در مقاطع مختلف تاریخی توسعه یافته است. همچنین بارندگی مناسب و عبور ابهررود از میان آن، سبزی و طراوت خاصی به خرم دره بخشیده که باعث شده است سفرنامه نویسان و جغرافی دانان از آن با عنوان باغ شهر نیز یاد کنند.

مردم خرمدره به روایت کاوشگران منطقه خالصه - از مزارع قدیمی این شهر - بازماندگان قوم ماد  بودند که در دوره ی آشوری ها پانصد سال بر بین النهرین حکومت کرده اند و در متون تاریخی خرمدره و ابهر و تاکستان به سرزمین رودکها معروف شده است. شاید این مطلب به آن علت باشد که در کنار هر جریان آبی یکجا نشینی نیز وجود داشته است خرمدره که سر سبزی خود را مدیون این موهبت الهی است دارای تاریخی است که کمتر بدان پرداخته شده است. تاریخ خرمدره همچون بیشتر مهدهای باستانی دارای دردها و شادیها و رنجها و کامیابی هاست. فرهنگ خرمدره از راه ارتباطی که از فلات مرکزی به شمال غربی کشیده می شده است تغذیه شده است. راه ارتباطی فلات مرکزی ایران از باستان پس از گذشتن از قزوین به شمال غربی امتداد یافته و در طول مسیر از روستاهای متعددی عبور کرده که یکی از این روستاها خرمدره بوده است، زیرا که موقعیت طبیعی مناسب فعلی آن موقعیتی همیشگی در طول تمام تاریخ ایران بوده است . جاده ارتباطی ری با آذربایجان فعلی که قدمت آن به هزاران سال پیش می رسد از این نقطه که منطقه ی خرمدره ی فعلی می باشد عبور می کرده است بنابرین خرمدره که قدمت نام آن زیاد نیست و از هفتصد سال پیش آن را به این نام می شناسیم قدمتی هزاران ساله دارد همانطوری که جاده قدیمی فلات مرکزی به سوی شمال غربی ایران دلیل به وجود آمدن فرهنگهای مختلف و یکجا نشینی اطراف این جاده ی قدیمی شده است، در مقاطعی از تاریخ نیز مورد هجوم و تهاجمات بوده است که یکی از آن تهاجمات حمله ی مغول بوده است. البته بعد از حمله مغول به ایران این منطقه مورد توجه قرار می گیرد مخصوصا در زمان سلطان محمد خدابنده. طبیعی است که مغول بیابان گرد و کوچ گرد هر جایی را که آباد و خرم می دیده است در آنجا اطراق و استراحت می کرده اند. حمدالله مستوفی از مورخین قرن هشتم هجری که در زمان سلطان ابوسعید زندگی می کرده است در ذکر عراق عجم خرمدره را قریه ای در مسیر زنجان و تبریز معرفی می کند که کاروان در آن به استراحت می پرداخته است. بررسی متون تاریخی از آن حکایت دارند که راه زنجان تبریز از خرمدره نیز عبور می کند عظیم ترین جاده ی تجارتی ایران محسوب می شده است به طوری که کلیه کالا ها چه آنهایی که از خارج از ایران وارد می شده است و چه کالاهایی که از ایران صادر می شده است از این جاده عبور داده می شدند. در زمان ناصرالدین شاه ، خانم مادام دیولافوا فرانسوی که - در سال هزار و هشتصد و هشتاد ویک - به مناطق مختلف ایران سفر کرده به خصوص منطقه ی شمال غربی تا جنوب شرق ایران را دیده است و کتابهای معتبری تهیه کرده در رابطه با خرمدره مطلبی دارد که: در دو منزلی سلطانیه ، دهکده ای قشنگ و با صفایی بوده که موسوم است به خرمدره الحق نام شایسته ای است که به حقیقت نزدیک است اینجا دهکده ای به این حد آباد و خرم باشد ندیده ام. قناتهای زیاد مزارع حاصل خیز آن را مشروب می سازد. درختان بلند تبریزی و مزارع گندم و جو و پنبه در آن وجود دارد " . سیّاح دیگری در سال هزار و هفتصد و هشتاد و سه میلادی،  یک قرن پیش از خانم دیولافوا در سفر نامه ی خود در باره ی خرمدره جمله ای دارد که: منزل دیگر ما خرمدره بود جایی که بی شک خرم و پر آب و جنگل و باغهای زیبا می باشد.
 
اقلیم آب و هوا و موقعیت جغرافیایی و جمعیت

شهرستان خرم‌دره در 49 درجه و 25 دقیقه تا 48 درجه و 55 دقیقۀ طول شرقی نصف‌النهار مبدأ و 36 درجه و 25 دقیقه تا 36 درجه و 10دقیقۀ شمالی خط استوا قرار گرفته است. ارتفاع آن از سطح دریا 1575 متر می‌باشد.مساحت شهرستان 407 کیلومتر مربع می‌باشد.این شهرستان در قسمت جنوبی استان زنجان واقع شده که از شمال به استان قزوین و از شرق و غرب به شهرستان ابهر و از جنوب به شهرستان خدابنده محدود می‌شود.منطقۀ خرم‌دره، منطقه‌ای کوهستانی محسوب می‌شود. جمعیت شهرستان طبق آمار سال‌های گذشته بالغ بر 63000 نفر می‌باشد. خرم‌دره دارای یک بخش، یک شهر و دو دهستان می‌باشد.

صنعت و معدن

شهرستان خرم دره دارای معادن با ارزشی میباشدکه در حال حاظر 8 معدن سنگ گرانیت و یک معدن مس و سلیس توسط کارشناسان مربوطه فعال میباشند. شهرک صنعتی شهرستان با وسعتی در حدود 360 هکتار پذیرای فعالان عرصه صنعت و معدن و تولید میباشد. شرکتهای فعال در منطقه در بخش‌های مختلف صنایع (غذایی- شیمیایی- معدنی –کشاورزی و...) مشغول فعالیت میباشند.

از شرکتهای فعال میتوان به اسامی زیر اشاره کرد: معدنکاران نسوز، سلیس آرا، مینو، هوراطب ، سنگ آذین، آرین گلوکز، سبز دشت، کشت و صنعت جیالینگ و....

شرکتهای بزرگ با عرصه فعالیت گسترده: شرکت کشت و صنعت در منطقه با فعالیت گسترده خود در تولید وپرورش میوه – غله- مرغ و جوجه – گاو- شیر و ... فعال است. شرکت مینو (با محصولات متنوع آن آشنایی دارید) شرکت معدن کاران نسوز در خصوص برخی از فراورده های معدنی مانند سلیس – آجرهای نسوز فعال است . شهرستان خرم دره سالانه 40 تن عسل تولید می‌کند. شهرستان خرم دره به لحاظ تولید صنعتی دام و طیور مقام نخست استان را داراست. شهرستان خرم دره در تولید محصولی مانند سیب قرمز و انگور جایگاه مطلوبی دارد.

 کشاورزی

سطح اراضی آبی و دیم زیر کشت شهرستان جمعاً 12391 هکتار می‌باشد که اراضی زیر کشت آبی 7605 هکتار و سطح زیر کشت دیم 4895 هکتار می‌باشد. مساحت جنگل‌های شهرستان 100 هکتار می‌باشد که 10% مساحت جنگل‌های استان را شامل می‌شود. براساس آمار موجود اینک کل اراضی باغات منطقه 3779 هکتار می‌باشد.عمده محصولات شهرستان گندم، گردو، انگور، سیب، زردآلو، لوبیا، سیب‌زمینی، آلو و محصولات جالیزی می‌باشد.کشت و صنعت دشت خرم‌دره نیز به عنوان شرکتی فعال در زمینۀ باغداری، کشاورزی و پرورش دام نسبت به تولید عمدۀ محصولات باغی و زراعی و دام و طیور بالاخص جوجۀ یکروزه اقدامات گسترده‌ای معمول داشته و هرساله علاوه بر عرضۀ محصولات به بازارهای داخلی، بخشی از آن‌را برای صادرات به بازارهای جهانی عرضه می‌نماید که مفصلاً در مورد آن در بخش‌های بعدی توضیح داده می‌شود.خرم‌دره دو رودخانۀ مهم دارد. رودخانۀ قورو چای که از کوه‌های شمالی شهرستان سرچشمه می‌گیرد و پس از طی مسیری از شمال به جنوب به رودخانۀ کبیر می‌ریزد. رودخانۀ کبیر نیز از سمت زنجان وارد شهرستان شده و پس از گذر از مناطق مختلف و داخل شهر به سمت ابهر و رودخانۀ ابهر رود وارد می‌شود.

به لحاظ تولید صنعتی شهرستان خرم‌دره مقام نخست را در پرورش دام و طیور در سطح استان دارا می‌‌باشد. در شهرستان خرم‌دره در حال حاضر 250 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق برای کشاورزی موجود است.شهرستان خرم‌دره سالانه 40 تن عسل تولید می‌کند.از قابلیت‌های کشاورزی منطقه می‌توان به وجود کشت و صنعت- امکان ایجاد صنایع تبدیلی در کنار باغات و مزارع- وجود جاده‌های در دسترس و ارتباط مناسب با مناطق اشاره کرد.این شهرستان به لحاظ تولید انگور در سطح استان مقام دوم را داراست و سیب قرمز خرم‌دره توانسته هر ساله با مرغوبیتی که دارد وارد بازار‌های جهانی شود.برای توسعۀ کشاورزی منطه، 2 سد خاکی ارزشمند در قسمت شمالی و جنوبی شهرستان احداث و به بهره‌برداری رسیده است. که علاوه بر بهره‌مندی بخش کشاورزی تأثیر بسزایی در اکوسیستم منطقه خواهد داشت.

در شهرستان بیش از 30 هکتار از زمین‌ها زیر کشت دانه‌های روغنی کلزا قرار می‌گیرد که به طور متوسط سالانه از هر هکتار 2 تن محصول برداشت می‌شود.محصولات متنوع مانند گردو، زردآلو، بادام درختی، سیب‌زمینی، سیب، انگور، آلو و ... زینت بخشفضای سبز این شهرستان است به عنوان مثال 288 هکتار از زمین‌ها زیر کشت سیب درختی قرار دارد.

جاذبه های تاریخی و گردشگری

سر سبزی و آب و هوای مطلوب و طبیعت باصفا و روح انگیز از برجسته ترین امتیازات گردشگری منطقه به شمار میرود. یکی از آثار تاریخی شگفت انگیز به تازه کشف شده تپه باستانی خالصه می‌باشد که در آن خمره‌های بزرگ گلی با قدمت ۶ تا ۸ هزار سال و ابزار ساده گلی مربوط به دوره کرومانیون‌ها و هموساپین‌ها کشف شده است که گزارش‌هایی از کشف نمونه‌های مشابه در دهستان پلاس (پهناسب قدیم) در سالهای ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۴ موجود است که البته این مطالعات باستانشناسی در این منطقه ادامه پیدا نکرد. بنا به نظر باستان شناسان این کوزه‌های بزرگ گلی یافت شده در زمین‌های زراعی خالصه و زمین‌های ضلع رو به جنوب شرقی جغرافیایی دهستان پلاس جهت دفن کردن مردگان به صورت عمودی مورد استفاده قرار می گرفته است. این شهرستان دارای یک حمام تاریخی معروف به حمام یان یان است که در گذشته‌های دور ساخته شده است. باغهای وسیع میوه .كوچه باغهای قدیمی.كوههای همجوار.دریاچه های كوچك سدهای خلیفه لو وشویر همگی از مناطق بكر و دیدنی این شهرستان در كنار میهمان نوازی مردم و صنایع دستی می باشد.

آمار بازدید

امروز
دیروز
کل بازدید ها
9928
11934
7052961

نظرسنجی

نظر شما در خصوص مطالب ارائه شده در سایت چه می باشد؟

تماس با جهاد زنجان

زنجان - میدان هنرستان - ...

تلفن : 33775014

آدرس جهاد کشاورزی شهرستان زنجان

امروز : پنجشنبه 1 اسفند 1398

آخرین تاریخ به روز رسانی 10 ساعت و51 دقیقه قبل می باشد